Искусственный интеллект как переводческий инструмент: Перевод русскоязычного молодёжного сленга на финский язык с помощью ChatGPT

Abstract

Tässä kandidaatin tutkielmassa tarkastellaan ChatGPT:n kykyä kääntää venäjänkielistä nuorisoslangia suomeksi. Tutkimuksen tavoitteena on arvioida, voidaanko ChatGPT:tä pitää luotettavana käännöstyökaluna. Tutkimus keskittyy erityisesti slangille ominaisiin piirteisiin, jotka tekevät sen kääntämisestä haasteellista. Kyseisessä tutkimuksessa näitä ovat pragmaattinen funktio, rekisteri, sisällöllinen vastaavuus, kulttuurillinen ja sosiolingvistinen konteksti, konnotaatio, luovuus ja leikkimielisyys, morfologia sekä ajallinen relevanssi. Edellä mainituista piirteistä on muodostettu virheluokkataulukko, jota käytetään käännösesimerkkien luokitteluun. Tutkimus toteutettiin laadullisena sisällönanalyysina, jonka aineisto koostui viidestätoista vuosina 2024–2025 aktiivisessa käytössä olleesta venäjänkielisestä nuorisoslangi-ilmauksesta, jotka käännettiin ChatGPT:n avulla ennalta määritellyn logiikan mukaisesti. Käännöksiä analysoitiin sovelletun MQMvirheluokittelumallin (Multidimensional Quality Metrics) avulla, jota muokattiin vastaamaan erityisesti slangikäännösten tarpeita. Tulokset osoittivat, että ChatGPT kykenee tuottamaan osittain toimivia ja laadukkaita käännösratkaisuja, mutta käännösten laatu ei ole taattu edes täsmällisen ohjeistuksen avulla. Viidestätoista käännöksestä neljä arvioitiin ongelmattomiksi, kun taas yksitoista sisälsi virheitä. Tutkimuksen perusteella ChatGPT:tä voidaan pitää hyödyllisenä apuvälineenä käännösprosessissa, mutta varsinkin venäläisen nuorisoslangin kääntämisen näkökulmasta sen tuottamat ratkaisut edellyttävät kriittistä arviointia.

В данной бакалаврской работе рассматривается способность ChatGPT переводить русскоязычный молодежный сленг на финский язык. Целью исследования является оценка того, можно ли считать ChatGPT надежным переводческим инструментом. Особое внимание в работе уделяется характерным особенностям сленга, которые делают его перевод особенно сложным. В рамках данного исследования к таким особенностям относятся прагматическая функция, регистр, содержательное соответствие, культурный и социолингвистический контекст, коннотация, креативность, морфология, а также временная релевантность. На основе перечисленных параметров была составлена таблица классификации ошибок. Исследование было проведено в рамках квалитативного контент-анализа, материалом которого послужили пятнадцать русскоязычных молодежных сленговых выражений, активно употреблявшихся в 2024–2025 годах и переведенных с помощью ChatGPT в соответствии с заранее определенной логикой. Переводы анализировались с использованием адаптированной модели классификации ошибок MQM (Multidimensional Quality Metrics), которая была модифицирована с учетом специфики перевода сленга. Результаты исследования показали, что ChatGPT способен предлагать частично удачные и качественные переводческие решения. Однако, даже при наличии точной инструкции качество перевода не может считаться гарантированным. Из пятнадцати переводов четыре были оценены беспроблемными, в то время как в одиннадцати были выявлены ошибки. На основании проведенного анализа можно сделать вывод о том, что ChatGPT может рассматриваться как полезное вспомогательное средство в переводческом процессе, но с точки зрения перевода русского молодежного сленга, предлагаемые им решения требуют критической оценки.